پیشگیری اجتماعی از جرایم و تخلفات رانندگی در نهاد بیمۀ شخص ثالث(با محوریت قانون بیمۀ اجباری خسارات واردشده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه مصوب 1395)

نوع مقاله: علمی ترویجی

نویسندگان

1 مدیر گروه حقوق دانشگاه فردوسی مشهد

2 دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم‌شناسی دانشگاه فردوسی مشهد

3 دانش آموختۀ کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

امروزه هرچه بیشتر شاهد تعامل بین آموزه­های جرم­شناختی و حوزه­های مختلف علوم جنایی هستیم که در قوانین جدید نمود پیدا کرده است. ازجملۀ این­ها، قانون بیمۀ اجباری خسارات وارده به اشخاص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیۀ مصوب سال 1395 است که قانون­گذار، گام­هایی به‌سوی پذیرش و عملیاتی‌کردن آموزه­های جرم­شناختی پیشگیرانه، هرچند به‌صورت متزلزل برداشته است. هدف این نوشتار، بررسی رویکرد پیشگیری اجتماعی از جرایم و تخلفات رانندگی در پرتوی نهاد بیمۀ شخص ثالث است. در این راستا تلاش می­شود مبانی و جلوه­های قانونی آن موردتحلیل قرار گیرد. درواقع، سؤال اصلی پژوهش این است که نهاد بیمۀ شخص ثالث از چه طریق می­تواند دارای رویکرد پیشگیرانه‌ای از جرم باشد؟
یافته­های پژوهش حاکی از آن است که ازجمله مبانی تعامل بین این نهاد و پیشگیری اجتماعی از جرم می‌توان به تعاون و همیاری اجتماعی، توزیع ضرر در جامعه و مشارکت جامعۀ مدنی در پیشگیری از جرم اشاره نمود. گونه­های این نوع پیشگیری نیز عبارتند از پیشگیری از طریق فرهنگ­سازی، توسعه یا تحدید حمایت­های اجتماعی و قانونی از بیمه­گذار و استمداد از ظرفیت جامعۀ محلی. تحلیل گفتمان قانون­گذار در این حوزه، بیانگر ظهور رهیافت­های نوینی در راستای پیش­گیری از جرایم و تخلفات رانندگی است.

کلیدواژه‌ها


-                    ابراهیمی، شهرام. (1391). جرم­شناسی پیشگیری. جلد اول، چاپ دوم، تهران: نشر میزان.

-          توجهی، عبدالعلی؛ اعتمادی، امیر. (1394). عاقله، ضامن جریره و بیمه جنایات خطای محض به‌مثابه منابع جبران خسارت. پژوهشنامه حقوق اسلامی، سال شانزدهم، (1) پیاپی 14.

-                    جمشیدی، علیرضا. (1390). سیاست جنایی مشارکتی. چاپ اول، تهران: نشر میزان.

-                    جوان جعفری، عبدالرضا؛ ساداتی، سید محمدجواد. (1394). ماهیت فلسفی و جامعه­شناختی کیفر. چاپ اول، تهران: نشر میزان.

-                    دلماس مارتی، میری. (1393). نظام­های بزرگ سیاست جنایی (ترجمه علی حسین نجفی ابرندآبادی). چاپ دوم، تهران: نشر میزان.

-                    رایجیان اصلی، مهرداد. (1390). بزه­دیده­شناسی حمایتی. چاپ دوم، نشر دادگستر.

-          رایجیان اصلی، مهرداد. (1390). جایگاه بزه­دیده در قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی (مصوب 8/12/1389). فصلنامه مطالعات پیشگیری از جرم (علمی- ترویجی)، (19)، 143-162.

-          رستمی، ولی. (1386). مشارکت مردم در فرایند کیفری (بررسی سیاست جنایی کشورهای غربی). فصلنامه حقوق، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، 1386، سال 37، (2)، 139-171.

-          ساریخانی، عادل؛ سلطانی بهلولی، مریم. (1395). نقش قوۀ مجریه در پیشگیری اجتماعی از جرم. مجله حقوقی دادگستری، سال 80، (94).

-          صبوری­پور، مهدی؛ جلیل­وند، سارا. (1396). نقش آموزش در پیشگیری جامعه­مدار از نقض حقوق شهروندی توسط ضابطان دادگستری. فصلنامه پژوهش­های دانش انتظامی، سال 19، (3)، 167-194.

-          صفایی، سیدحسین؛ فرهانی، احمد. (1393). قانون اصلاح قانون بیمه اجباری شخص ثالث، «هست­ها و بایدها». فصلنامه مطالعات پژوهشی راهور، سال 3، (8)، 137-176.

-                    غلامی، حسین. (1378). شرم و پیشگیری از جرم. فصلنامه مطالعات پیشگیری از جرم، سال چهارم، (10).

-                    غلامی، حسین. (1395). کیفرشناسی؛ کلیات و مبانی پاسخ­شناسی جرم. چاپ اول، نشر میزان.

-                    فرجیها، محمد. (1382). جنبه­هایی از تأثیر یافته‌های جرم­شناسی بر سیاست جنایی. مجله مدرس علوم انسانی، (28).

-                    قسمتی تبریزی، علی. (1389). اجتماعی‌کردن خطرات. مجله حقوق تطبیقی، (2).

-                    کریزی، حمیدرضا. (1396). بزه­دیده­شناسی فمینیستی (با نگاهی به سیاست جنایی تقنینی افتراقی ایران). چاپ اول، نشر مجد.

-          مبرقعی، سید محمدناصر. (1384). گذار از منطق کیفری به منطق بیمه‌ای در سیاست جنایی ره‌آورد نوین عدالت ترمیمی. آموزه­های حقوق کیفری، (13).

-          مؤمنی، اسکندر. (1394). تعیین میزان بازدارندگی قوانین نوین راهنمایی و رانندگی در مدیریت تخلفات جاده­ای. فصلنامه مطالعات پژوهشی راهور، سال چهارم، (13)، 123-139.

-          میرزایی، افشین؛ محمدی، مرتضی؛ میرزایی، محمد و صفری، صیدعلی. (1396). عوامل مؤثر بر سیاست جنایی مشارکت در تأمین امنیت. فصلنامه پژوهش­های اطلاعاتی و جنایی، سال دوازدهم، (3)، 155-176.

-                    نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین. (1390). تقریرات درس جرم­شناسی. تهران، دانشگاه شهید بهشتی نیمسال دوم تحصیلی.

-          نوبهار، رحیم. (1395). بازخوانی انتقادی نهاد ضمان عاقله در پرتو اصل شخصی‌بودن مجازات­ها. در دایره­المعارف علوم جنایی، زیر نظر علی‌حسین نجفی ابرندآبادی، چاپ دوم، نشر میزان.

-          نورپور، محسن. (1395). نهاد بیمه به‌عنوان یکی از چالش­های عدالت ترمیمی. چکیده مقالات همایش بین­المللی عدالت ترمیمی و پیشگیری از جرم، چاپ اول، نشر میزان.

-          نیازپور، امیرحسن. (1394). حقوقی­سازی یافته­های جرم­شناسانه در کتاب اول قانون مجازات اسلامی 1392. مجله تحقیقات حقوقی، (72)، 233-259.

-                    وروایی، اکبر. (1394). تأثیر تدابیر پیشگیری غیرکیفری بر تغییر نرخ تخلفات رانندگی پس از اجرای قانون مصوب سال 1389. فصلنامه مطالعات پژوهشی راهور، سال چهارم، (15)، 111-128.

-          وروایی، اکبر؛ فتاحی، علی. (1395). جایگاه پیشگیری وضعی در قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی مصوب 1389. فصلنامه مطالعات پژوهشی راهور، سال پنجم، (18)، 93-119.

-          وروایی، اکبر؛ فتاحی، علی؛ یاوری، وحید. (1394). بررسی سیر تحول سیاست تقنینی ایران در کنترل جرائم و تخلفات رانندگی. فصلنامه مطالعات پژوهشی راهور، سال چهارم، (12)، 135.

-                    Bryan A. Garner. (2009). Black's Law Dictionary. Ninth Edition, Thomson Reuters, Editor in Chief publication.

-                    Ferguson, Claire. & Turvey, Brent. (2009). Victimology: A brief history with an introduction to forensic victimology. In Forensic victimology: Examining violent crime victims in investigative and legal contexts, pp. 1-32.

-                    Ferrell, Jeff., Keith, Hayward., Wayne, Morrison and Mike Presdee. (2004). Cultural criminology unleashed. Annual Review of Sociology, First published in Great Britain.

-                    Lab, Steven P. (2014). Crime Prevention,Approaches, Practices and Evaluations. Second edition, Elsevier publication.

-                    Wilson, Janet K. (2009). The Praeger handbook of victimology. Second edition, Library of Congress Cataloging-in-Publication Data.